Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα πιο κρίσιμα γεωστρατηγικά περάσματα του πλανήτη.

Η Τεχεράνη, αντιδρώντας στα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, διαμηνύει πως δεν θα επιτρέψει «να φύγει ούτε σταγόνα πετρελαίου από την περιοχή», προειδοποιώντας ότι θα επιτεθεί σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να διασχίσει το πέρασμα.

Η απειλή αυτή αποτελεί τη σαφέστερη μέχρι σήμερα τοποθέτηση του Ιράν περί κλεισίματος της θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η γεωγραφία που κρατά «όμηρο» την παγκόσμια οικονομία

Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, συνδέοντας τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Στο στενότερο σημείο τους έχουν πλάτος περίπου 33 χιλιόμετρα, ενώ οι ναυτιλιακές λωρίδες διέλευσης είναι μόλις 3 χιλιόμετρα σε κάθε κατεύθυνση.

Παρά το περιορισμένο πλάτος τους, αποτελούν το πιο πολυσύχναστο κανάλι μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο. Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως – αξίας σχεδόν 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως – διήλθαν από τη συγκεκριμένη δίοδο. Περίπου 3.000 πλοία διασχίζουν τα στενά κάθε μήνα, μεταφέροντας πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η ενεργειακή βαρύτητα του Ιράν

Το Ιράν διαθέτει τα τέταρτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, περίπου 170 δισεκατομμύρια βαρέλια – ποσοστό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 9% των παγκόσμιων αποθεμάτων. Παράγει περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ η Κίνα απορροφά σχεδόν το 90% των ιρανικών εξαγωγών.

Η γεωγραφική του θέση, ωστόσο, είναι εξίσου σημαντική με την παραγωγή του: ο έλεγχος ή η διατάραξη της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ του δίνει τη δυνατότητα να επηρεάζει άμεσα τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Οι πρώτες επιπτώσεις στις αγορές

Η αβεβαιότητα έχει ήδη προκαλέσει αναταράξεις. Η τιμή του Brent άγγιξε τα 82 δολάρια το βαρέλι μετά από επιθέσεις σε τρία πλοία, ενώ περίπου 150 δεξαμενόπλοια φέρονται να έχουν αγκυροβολήσει στα ανοιχτά του Περσικού Κόλπου.

Το κόστος ναύλωσης ενός σούπερ-τάνκερ προς την Κίνα σχεδόν διπλασιάστηκε, φτάνοντας έως και τα 400.000 δολάρια ημερησίως, ενώ τα ασφάλιστρα πολέμου αυξάνονται ραγδαία.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι εάν ο αποκλεισμός παραταθεί, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτιναχθούν από τα επίπεδα των 67 δολαρίων σε τιμές άνω των 100 δολαρίων το βαρέλι. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε τον πληθωρισμό διεθνώς και θα επιβάρυνε το ήδη αυξημένο κόστος ζωής, μεταφέροντας τις αυξήσεις στα καύσιμα, στις μεταφορές και στην παραγωγή αγαθών.

Πλήγμα σε παραγωγούς και καταναλωτές

Το ενδεχόμενο κλεισίματος δεν πλήττει μόνο τους καταναλωτές αλλά και τους ίδιους τους παραγωγούς του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές ενέργειας μέσω των στενών, ενώ το Ιράν κατέγραψε εξαγωγές πετρελαίου αξίας 67 δισεκατομμυρίων δολαρίων το οικονομικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025.

Η Ασία θεωρείται ιδιαίτερα εκτεθειμένη: το 82% του πετρελαίου που διήλθε από τα στενά το 2022 κατευθύνθηκε προς ασιατικές αγορές. Η άνοδος των τιμών στην Κίνα θα μπορούσε να μεταφερθεί παγκοσμίως μέσω των προϊόντων που εξάγει.

Πώς θα μπορούσε να επιβληθεί ο αποκλεισμός

Στο στενότερο σημείο τους, οι ναυτιλιακές λωρίδες βρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν. Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αποκλεισμού θα ήταν η ναρκοθέτηση με ταχύπλοα και υποβρύχια.

Παρότι το Ιράν διαθέτει αντιπλοϊκούς πυραύλους, τα μεγάλα πολεμικά του πλοία θα μπορούσαν να αποτελέσουν εύκολους στόχους για τις ΗΠΑ. Ιστορικά, η Ουάσιγκτον έχει χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ για να διασφαλίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, όπως στον «πόλεμο των τάνκερ» τη δεκαετία του 1980.

Υπάρχουν εναλλακτικές;

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει αγωγό 1.200 χιλιομέτρων με δυνατότητα μεταφοράς 5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνδέονται με το λιμάνι της Φουτζέιρα μέσω αγωγού χωρητικότητας 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών.

Ωστόσο, ακόμη και με πλήρη αξιοποίηση αυτών των υποδομών, η παγκόσμια προσφορά θα μπορούσε να μειωθεί κατά 8 έως 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως – ποσότητα που δύσκολα μπορεί να αναπληρωθεί.

Μια ιστορική καμπή;

Το Ιράν έχει στο παρελθόν απειλήσει με κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, χωρίς όμως να επιβάλει πλήρη και παρατεταμένο αποκλεισμό. Αν αυτή τη φορά η απειλή υλοποιηθεί, θα πρόκειται για μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.

Οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ δεν αφορούν μόνο τη Μέση Ανατολή. Αφορούν την παγκόσμια οικονομία, τις αγορές ενέργειας και, τελικά, το κόστος ζωής δισεκατομμυρίων πολιτών σε όλο τον κόσμο.