Ήταν ενα παγωμένο πρωινό του 2019 όταν ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε δημόσια το ενδιαφέρον του να «αγοράσει» τη Γροιλανδία, η διεθνής κοινότητα αντέδρασε με ειρωνεία και αμηχανία. Για πολλούς έμοιαζε με άλλη μία γραφική δήλωση ενός απρόβλεπτου προέδρου. Όμως πίσω από τη φαινομενικά παράλογη πρόταση, κρυβόταν μια ψυχρή γεωπολιτική λογική — ίσως πιο ρεαλιστική απ’ όσο φάνηκε αρχικά.
- Η Γροιλανδία ως γεωστρατηγικό «κλειδί» της Αρκτικής
Η Γροιλανδία βρίσκεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του πλανήτη: ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και τη Ρωσία. Με το λιώσιμο των πάγων λόγω της κλιματικής αλλαγής, η Αρκτική μετατρέπεται σταδιακά σε νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Ο έλεγχος της Γροιλανδίας σημαίνει έλεγχο νέων θαλάσσιων οδών, στρατηγικών αεροδιαδρόμων και μελλοντικών εμπορικών περασμάτων που μπορούν να αλλάξουν τις παγκόσμιες μεταφορές.
- Στρατιωτική σημασία και άμυνα των ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ ήδη διατηρούν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία μέσω της βάσης Thule (σήμερα Pituffik Space Base), κρίσιμης για τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων.
Σε ένα σενάριο αυξανόμενης έντασης με τη Ρωσία ή την Κίνα, η Γροιλανδία αποτελεί ιδανικό σημείο για ραντάρ, δορυφορικά συστήματα και αεροπορικές επιχειρήσεις. Για τον Τραμπ —που έβλεπε τον κόσμο μέσα από το πρίσμα της ισχύος— το να μη βρίσκεται πλήρως υπό αμερικανικό έλεγχο θεωρούνταν στρατηγικό μειονέκτημα.
- Ο ορυκτός πλούτος και οι σπάνιες γαίες
Κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας κρύβονται τεράστια αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και κυρίως σπάνιων γαιών. Αυτά τα υλικά είναι απαραίτητα για σύγχρονες τεχνολογίες: smartphones, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, στρατιωτικά συστήματα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Σήμερα, η Κίνα κυριαρχεί στην παγκόσμια αγορά σπάνιων γαιών. Η απόκτηση ή ο έλεγχος της Γροιλανδίας θα έδινε στις ΗΠΑ τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα και θα μείωνε την εξάρτησή τους από το Πεκίνο.
- Ανάσχεση Κίνας και Ρωσίας
Τα τελευταία χρόνια, τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία επενδύουν συστηματικά στην Αρκτική. Η Κίνα αυτοχαρακτηρίζεται «σχεδόν αρκτική δύναμη» και χρηματοδοτεί έργα υποδομών, ενώ η Ρωσία ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία.
Η πρόταση Τραμπ δεν ήταν απλώς οικονομική· ήταν ένα μήνυμα: οι ΗΠΑ δεν σκοπεύουν να αφήσουν την Αρκτική εκτός της σφαίρας επιρροής τους.
- Η επιχειρηματική νοοτροπία του Τραμπ
Τέλος, δεν μπορεί να αγνοηθεί και η προσωπική κοσμοθεωρία του ίδιου του Τραμπ. Ως επιχειρηματίας, αντιλαμβανόταν τα κράτη σαν assets και τις διεθνείς σχέσεις σαν deals. Στο μυαλό του, η Γροιλανδία ήταν μια «επένδυση μακράς πνοής»: ακριβή σήμερα, ανεκτίμητη αύριο.
Συμπέρασμα
Η ιδέα της προσάρτησης της Γροιλανδίας δεν ήταν τόσο παράλογη όσο παρουσιάστηκε. Δεν επρόκειτο για ιδιοτροπία, αλλά για μια ωμή, ρεαλιστική ανάγνωση του μέλλοντος της παγκόσμιας ισχύος.
Αν κάτι μας δίδαξε αυτή η ιστορία, είναι ότι η Αρκτική δεν είναι πια το «παγωμένο πουθενά» του χάρτη — αλλά το επόμενο μεγάλο γεωπολιτικό στοίχημα του 21ου αιώνα
